The Trademark Betrayal

"Ms. Katrina, sandali lang po. Umupo muna kayo riyan sa executive couch at huwag mainip. Papasok na po si Atty. Valderama para kausapin kayo tungkol sa reklamo niyo. Siya po ang chief legal officer ng buong retail kumpanya natin, kaya mas mabuting ayusin niyo ang pakikitungo niyo kung ayaw niyang mabasura ang letter niyo."

Ito ang mayabang at maarteng pagkakasabi sa akin ng secretary habang padabog niyang inilalapag ang isang baso ng tubig sa gilid ng mesa ko. Pagkaalis niya, nanginginig ang mga daliri ko habang pilit kong hinahawakan yung malamig na baso dito sa loob ng isang napaka-eleganteng board room sa ika-30 palapag ng isang luxury corporate tower sa Bonifacio Global City. Nakalatag sa harap ko ang tatlong piraso ng hawak kong sketchpad, kasama ang makakapal na print-outs ng aking personal na digital design portfolio na tatlong taon kong pinagpuyatan.

Para sa isang independent layout artist at graphic designer na katulad ko, ang bawat guhit, kulay, at konsepto na ginagawa ko ay parang sarili kong anak. Nagpapakamatay ako sa pagtatrabaho gabi-gabi sa maliit at masikip kong boarding house sa Manila, nabubuhay sa instant noodles at murang kape, para lang makabuo ng mga kakaibang sining. Ang laptop ko nga, luma na at maingay ang fan, at minsan kapag nag-o-overheat ay kailangan ko pang tapatan ng electric fan para lang hindi mag-crash ang mga files ko habang nagtatrabaho ako hanggang alas-kwatro ng madaling araw.

Lahat ng pagod, puyat, at gutom, tinitiis ko dahil kailangan kong buhayin ang aking maysakit na ina na nangangailangan ng maintenance para sa kaniyang puso linggo-linggo. Ako lang ang inaasahan niya simula nung iwanan kami ng walang awa ng tatay ko noong bata pa ako. Naalala ko pa nung bata ako, lumalapit ako sa kanya para manghingi ng pambili ng gamot ni nanay, pero ang lagi niyang sagot sa akin ay, "Umalis ka nga rito, Katrina! Nakikita mo namang busy ako sa mga kliyente ko? Huwag mo akong bwisitin sa mga barya-baryang kailangan ng nanay mo!" Pagkatapos nun, tuluyan na siyang lumayas at hindi na bumalik.

Kaya naman noong isang linggo, gumuho ang buong mundo ko sa tinitirikan ko. Habang naglalakad ako sa loob ng isang sikat na mall, nakita ko ang pinakabagong summer clothing line ng pinakamalaking retail brand sa bansa. Pagpasok ko sa store, laking gulat ko nang makita ang mga damit na nakasabit. Ang mga pattern, ang mga geometric layout, at ang mismong pirma ng abstract art na nakaimprinta sa tela ay eksaktong kopya ng mga disenyo na nasa private digital portfolio ko na ipinasa ko sa kanila noong nakaraang taon para sa isang internship application.

Naalala ko pa ang text ng HR manager nila sa akin nung tinanggihan nila ako: "Hi Katrina, we regret to inform you that your portfolio designs are too unpolished and raw for our brand's high-end target market. Your concepts were rejected by the main board."

Masyado raw hilaw, pero ngayon, ginamit nila ang mga gawa ko nang walang paalam, walang bayad, at walang kahit anong kredito sa pangalan ko! Binibenta nila ito sa halagang libo-libong piso sa bawat customer habang kami ng nanay ko ay naghahabol sa pambayad ng upa sa bahay na gabi-gabi kaming kinakatok ng landlord.

Bago pa man bumukas ang pinto, narinig ko ang boses ng isang lalaki mula sa hallway na seryosong nakikipag-usap sa secretary.

"Nasaan ang aplikante na nagwawala tungkol sa summer line? Siguraduhin mong walang media sa labas," sabi ng lalaki.

"Nasa loob po, Atty. Valderama. Mukhang galing lang sa mahirap na pamilya, paniguradong madali niyo lang matatakot yan," sagot ng secretary.

Eksakto namang narinig ko ang pag-click ng heavy wooden door sa likod ko. Dahan-dahan itong bumukas.

Lumingon ako para harapin ang taong magtatanggol sana sa malaking kumpanya na nagnakaw ng mga gawa ko. Pero nung tuluyang pumasok ang lalaking suot ang napakamahaling suit, may gintong relos, at may hawak na gintong ballpen, parang tumigil ang pag-ikot ng mundo ko. Nawalan ng lakas ang mga binti ko at nabitawan ko ang hawak kong baso sa lamesa.

Ang chief legal head na nakatayo sa harap ko ngayon ay hindi isang estrhero. Siya ang mismong deadbeat father na nagbenta ng aming lumang bahay, lumayas, at tuluyang nag-abandon sa aming mag-ina para lang makuha ang marangya at mayamang pamumuhay sa piling ng iba eksaktong labing-limang taon na ang nakakalipas.

Bago pa man ako makapagsalita, hinarap niya ako nang may matinding pagmamataas at pabalang na nagsalita nang hindi tumitingin sa mukha ko: "Makinig ka sa akin, Miss. Kung nandito ka para manghingi ng donasyon gamit ang pekeng kuwento ng pagnanakaw ng disenyo, nagkakamali ka ng tinapakan. Ang kumpanyang ito ay may hawak ng pinakamagagaling na abogado. Isang salita ko lang, pwede kitang ipakulong sa pambubudol."

Itinaas ko ang aking mukha, sinalubong ko ang kaniyang mga mata, at sumagot ako sa pinakamalamig na boses: "Tingnan mo muna kung sino ang kinakausap mo, Atty. Ricardo Valderama. Tingnan natin kung kaya mo akong ipakulong matapos mong pagnakawan ang sarili mong dugo."

"Tingnan mo muna kung sino ang kinakausap mo, Atty. Ricardo Valderama. Tingnan natin kung kaya mo akong ipakulong matapos mong pagnakawan ang sarili mong dugo."

Nabitawan niya ang hawak niyang black folder nang magtama ang mga mata naming dalawa. Ang gintong ballpen niya ay gumulong sa ibabaw ng makintab na mesa at nahulog sa sahig, gumawa ng isang matalim na tunog na bumasag sa katahimikan ng silid.

Ang kaninang napaka-awtoritatibo, matigas, at seryosong mukha ni Atty. Ricardo Valderama ay biglang napalitan ng matinding gulat, pamumutla, at panginginig. Tumingin siya sa hawak niyang profile sheet kung saan nakasulat ang pangalan ko: Katrina Santos. Ginamit ko ang apelyido ng nanay ko nung umalis siya, kaya hindi niya agad napagtanto na ang independent artist na naghahabol ng milyun-milyong demanda sa kumpanya niya ay ang sarili niyang dugo.

"K-Katrina?" mahinang bulong niya, halos hindi lumabas ang boses sa kanyang mga labi habang dahan-dahan niyang isinasara ang pinto ng board room para hindi marinig ng mga secretary at assistants sa labas ang usapan. "Ikaw na ba yan? Ang laki mo na. Paanong naging Santos ang gamit mo? At bakit... bakit ka nandito sa opisina ko?"

Ang buong dibdib ko ay napuno ng naglalagablab na galit na may halong matinding hapdi. Naalala ko bigla yung mga gabi nung pitong taong gulang pa lang ako, kung saan umiiyak ang nanay ko habang nagmamakaawa sa kanya sa tapat ng pinto dahil wala kaming pambili ng gamot at pagkain. Pero tinalikuran niya lang kami para sumama sa isang mayamang balo na may-ari ng mga malalaking shares sa retail industry. Ngayon, nakatayo siya sa harap ko na parang isang respetadong tao sa lipunan habang ang kumpanyang pinoprotektahan niya ay nagnakaw naman ng mga gawa ko.

"Huwag mong bigkasin ang pangalan ko na parang may pakialam ka sa akin, Atty. Valderama," malamig at direktang sagot ko, walang anino ng luha sa aking mga mata. "Nandito ako bilang isang biktima ng pagnanakaw ng kumpanya niyo. Nandito ako para pag-usapan ang malupit na copyright infringement na ginawa ng design division niyo sa aking private project portfolio."

Dahan-dahan siyang lumakad patungo sa kabila ng mahabang glass table, pilit na ibinabalik ang pormal na boses ng isang bihasang abogado, ngunit ramdam ko ang panginginig sa bawat galaw niya nung pulutin niya ang kaniyang gintong ballpen sa sahig. Ang marangyang boardroom na ito na may magagandang tanawin ng skyline ng lungsod ay tila naging isang napakabigat na isolation chamber para sa aming dalawa.

"Katrina, pakiusap, maupo ka muna. Mag-usap tayo nang mahinahon, walang ibang tao rito," sabi niya habang sumasandal sa kaniyang mamahaling swivel chair, sinusubukang ibalik ang kaniyang pagiging boss. "Maging praktikal tayo, anak. Ang kumpanyang ito ay pagmamay-ari ng pamilya ng kasalukuyan kong asawa. Kung itutuloy mo ang demanda mo at magpapakita ka sa media, masisira ang posisyon ko rito bilang chief legal head. Malaki ang mawawala sa akin."

"Anak?" Natawa ako nang bahagya, isang tawa na puno ng pagka-asar at matinding poot. "Labing-limang taon na ang nakakalipas nung mag-impake ka at iwanan mo kaming nagtitiis sa gutom para lang sa karangyaan ng bagong pamilya mo, Ricardo. Nawalan ka ng karapatang tawagin akong anak nung gabing ibenta mo ang bahay natin nang patago. At wala akong pakialam sa posisyon mo o sa yaman ng bago mong asawa."

"Huwag kang maging matigas, Katrina! Huwag mong sayangin ang pagkakataong ito!" medyo tumaas ang boses niya, pilit na ibinabalik ang kaniyang kontrol sa sitwasyon. "Alam ko ang buhay niyo ng nanay mo sa Manila. Alam kong nagtitiis kayo sa maliit na boarding house at hirap kayo sa pambayad ng mga utang at gamot. Pwede kitang bigyan ng pera ngayon din nang patago. Sabihin mo lang kung magkano, sasaluhin ko lahat ng gastusin niyo. Basta pirmahan mo lang ang non-disclosure waiver na ito na nagpapatunay na ibinebenta mo na ang mga konsepto ng summer line sa kumpanya namin nang buo."

"Ganyan na ganyan ka pa rin talaga, no?" Tinitigan ko siya nang dumi-diretso, puno ng pagkamuhi ang tingin ko. "Akala mo ba lahat ng tao katulad mo na kayang ibenta ang sariling dangal at pamilya para lang sa marangyang buhay? Iba ako sayo, Ricardo. Ang sining ko ay hindi mo kayang bayaran ng barya mo."

"Barya?! Limang milyong piso ang kaya kong ilatag sa harap mo ngayon din, Katrina!" hysterikal na siyang tumayo, hinampas niya ang lamesa habang pinapawisan nang malapot ang kaniyang noo. "Huwag kang tanga! Isang independent artist ka lang, walang makikinig sayo sa korte kapag ang malaking kumpanya na namin ang humarap gamit ang mga legal resources ko! Dudurukin kita sa ingay ng media bago pa man magsimula ang kaso!"

"Talaga ba? Tingnan nga natin kung sino ang madudurog," ngumiti ako nang swabe habang inilalabas ko ang aking tablet mula sa bag at ipinapakita sa kanya ang isang serye ng mga operational logs at metadata reports.

"Ano yan?" napalunok siya, dahan-dahan siyang lumapit sa salamin ng table para tignan ang screen.

"Ang hindi mo alam, Ricardo, noong ipasa ko ang portfolio ko sa design team niyo noong isang taon para sa internship, nilagyan ko ang bawat digital file ng isang lihim na digital watermarking at hidden encryption code na direktang nakaturo sa aking personal site at petsa ng pagkakagawa nito," paliwanag ko, pinapanood ang bawat pagbaba ng emosyon sa mukha niya. "Noong i-upload ng head designer niyo ang mga files para gawing template sa mga factory niyo sa Laguna, awtomatikong nagpadala ng alert report ang system sa email ko na nagpapakita ng IP address ng kumpanya niyo, kasama ang account name ng designer mo. Mayroon akong matibay na digital forensics na hindi pwedeng burahin ng kahit sinong magaling na abogado."

"Katrina... pakiusap, dugo at laman mo ako," tuluyan nang nawalan ng tapang si Ricardo, nanghina ang kaniyang mga binti kaya napaupo siya muli sa upuan, hawak-hawak ang kaniyang ulo habang nanginginig ang kaniyang boses. "Kapag nalaman ng asawa ko na may anak ako sa labas, at kapag nalaman ng board of directors na nagdala ako ng ganitong kalaking kaso ng pagnanakaw ng gawa, mapapatalsik ako. Babawiin nila lahat ng shares ko, lahat ng kotse, at ang mansyon na tinitirhan ko. Magiging zero ang buhay ko!"

"Edi mas maganda, para maranasan mo lalo kung paano ang magsimula sa zero, katulad ng ipinaranas mo sa amin ng nanay ko nung ibenta mo ang lumang bahay natin para lang sa sarili mong luho," mariin kong sinabi habang isinasara ko ang aking bag. "Hindi ako pumunta rito para makipag-areglo sayo, Ricardo. Pumunta ako rito para makita ang mukha mo kapag nalaman mong ipinadala ko na ang buong kopya ng digital forensics na ito sa Intellectual Property Office ng Maynila at sa tatlong malalaking online news outlets kanitang alas-otso ng umaga. Sa darating na Lunes, lalabas ang opisyal na balita tungkol sa pagnanakaw na ginawa ng brand niyo."

"Katrina! Huwag mong gawin sa aking ito!" Hysterikal siyang tumakbo patungo sa pwesto ko, sinusubukan niyang hawakan ang braso ko pero mabilis at marahas ko itong iniwas dahil nadidiri ako sa hawak ng isang traydor.

Pinihit ko ang hawakan at binuksan ko ang pintuan ng board room nang napakalakas. Dahil doon, lahat ng mga nakatayo sa hallway; kabilang ang tatlong senior board members at ang mismong matandang babae na asawa ni Ricardo na siyang tunay na may-ari ng kumpanya na si Madam Elizabeth ay sabay-sabay na napalingon sa aming dalawa.

"Ricardo? Anong ingay ito? At sino ang batang babaeng ito na sumisigaw sa loob ng boardroom ko?" tanong ni Madam Elizabeth, matalim ang tingin habang dahan-dahan kumahabg papalapit sa amin, hawak ang kaniyang mamahaling designer bag.

Tumingin ako nang diretso sa kaniyang asawa, pagkatapos ay lumingon ako kay Ricardo na ngayon ay parang isang basang sisiw na hindi makapagsalita sa tindi ng takot at kahihiyan sa harap ng kaniyang pamilya.

"Madam," malakas at malinaw kong sinabi para marinig ng bawat assistant at empleyado sa buong floor. "Ang chief legal officer niyo ay kasalukuyan nang naghahanda para sa pinakamalaking scandal ng brand niyo dahil nagnakaw sila ng mga disenyo ng isang independent artist. At para naman sa personal mong buhay, mas mabuting itanong mo sa asawa mo kung bakit kamukha ko ang lumang litrato na itinatago niya sa kaniyang wallet mula sa Maynila."

Nalaglag ang panga ni Madam Elizabeth, and mabilis na lumapit ang mga board members kay Ricardo para hingin ang kaniyang paliwanag, habang si Ricardo naman ay literal na napaluhod sa semento ng hallway, umiiyak at nagmamakaawa sa asawa niya habang tinuturo ako na parang isang multo ng kaniyang nakaraan.

Hindi ko na sila hinintay na makasagot. Naglakad ako nang napakabilis patungo sa elevator nang may malalaking hakbang, tuluyan iniwan ang gulo sa loob ng corporate tower.

Lumipas ang dalawang linggo pagkatapos ng matinding komprontasyon na iyon sa BGC. Hindi ako naging kampante. Katulad ng ipinangako ko, lumabas sa mga pangunahing lifestyle at fashion blogs sa Manila ang balita: "Major Local Retail Brand Accused of Mass Plagiarism by Independent Artist." Kasama sa artikulo ang malalaking screenshots ng aking digital tags at ang IP address reports ng kanilang opisina.

Naging napakalaking apoy ng balita sa social media. Nag-trending ang hashtag ng kumpanya nila, at libo-libong mga mamimili ang nagsimulang mag-panawagan ng boycott laban sa kanilang summer collection. Dahil sa tindi ng pambabatikos ng publiko, napilitan ang mga malalaking shopping malls na tanggalin sa mga display racks ang buong clothing line para maiwasan ang negatibong imahe.

Isang gabi, habang nag-aasikaso ako ng hapunan para sa aking nanay sa aming maliit na boarding house, narinig ko ang sunod-sunod na malalakas na katok sa aming lumang pinto. Pagbukas ko, laking gulat ko nang makita si Ricardo. Pero wala na ang mamahalin niyang suit, ginto niyang relos, o ang kaniyang magandang porma. Suot niya na lang ay isang gusuting polo shirt, magulo ang buhok, at halatang ilang araw nang hindi natutulog.

"Katrina... pakiusap, kausapin mo ako," nauutal niyang sabi, halos maiyak habang nakatinto sa madilim na corridor. "Pati ang nanay mo, pakiusap palabasin mo siya. Kailangan ko kayong makausap."

Lumabas ang aking nanay mula sa kusina, hawak ang kaniyang gamot sa puso. Nang makita niya ang mukha ng lalaking umabandona sa aming dalawa labing-limang taon na ang nakakalipas, nakita ko ang bahagyang panginginig ng kaniyang mga kamay, ngunit pinili niyang manatiling matatag sa tabi ko.

"Anong ginagawa mo rito, Ricardo?" malamig na tanong ng aking nanay. "Matagal mo na kaming ibinura sa buhay mo, di ba?"

"Luwalhati, pasensya na! Nagkamali ako noon!" biglang napaluhod si Ricardo sa semento sa tapat ng pintuan namin, hawak ang mga paa ng aking nanay habang umiiyak nang malakas. "Pinalayas ako ni Elizabeth sa mansyon! Nalaman niya ang buong katotohanan tungkol sa inyo, at nalaman niya na ang digital evidence ni Katrina ay 100% na totoo! Tinanggal ako ng board of directors bilang chief legal head, at kinansela ang lahat ng shares at ari-arian na nakapangalan sa akin! Wala akong matuluyan ngayon, wala akong pera!"

Tinitigan ko siya nang napakalamig mula sa itaas, ang aking puso ay walang maramdamang awa. "At sa tingin mo, matapos mong pagnakawan ang gawa ko at itaboy kami noon, may puwang ka pa rito sa boarding house namin?"

"Katrina, anak ko! Kung i-withdraw mo ang demanda mo sa Intellectual Property Office, baka mapatawad pa ako ng asawa ko! Baka mabalik pa ang posisyon ko!" desperadong pakiusap niya habang nakatingin sa akin.

"Ang posisyon mo at ang yaman mo ang tanging iniisip mo hanggang ngayon, Ricardo," direktang sagot ko habang dahan-dahan kong inaalis ang kaniyang mga kamay sa sapatos ng aking nanay. "Noong walang-wala kami, hindi mo kami nilingon. Ngayong zero ka na, huwag mo kaming gawing takbuhan. cancelled na ang koneksyon mo sa amin."

Mabilis ko itong isinarado at iniwan ko siyang umiiyak at kumakatok nang malakas sa labas ng aming pinto. Iyon ang unang gabi na nakita kong natulog ang aking nanay nang may ngiti at walang kahit anong bigat sa kaniyang dibdib.

Ang pagbagsak ni Ricardo ay simula pa lang ng mas malaking domino effect para sa buong retail empire ng kumpanya nina Madam Elizabeth. Dahil sa tindi ng boycott ng publiko, bumagsak ng 70% ang kanilang benta sa sumunod na dalawang buwan. Ang mga foreign investors mula sa Europa at Amerika na nagpapasok sana ng milyun-milyong dolyar na capital para sa kanilang expansion ay pormal na nag-back out matapos makita ang legal verification ng copyright infringement case ko.

Dahil sa kawalan ng pondo, hindi na kayang bayaran ng kumpanya ang milyun-milyong upa ng kanilang malalaking pwesto sa mga naglalakihang malls sa Maynila. Sunod-sunod na nag-isyu ng foreclosure and closure notices ang mga bangko laban sa kanila.

Eksaktong baratlong buwan pagkatapos ng meeting sa boardroom, lumabas ang opisyal na balita sa finance section ng mga pahayagan: "Valderama Retail Conglomerate Files for Bankruptcy After Massive Plagiarism Scandal and Investor Flight." Ang buong retail empire na itinayo nila sa ibabaw ng pagnanakaw ng gawa ng mga maliliit na artists ay tuluyan nang gumuho at naglaho sa loob ng isang gabi.

Isang hapon, habang nag-la-lakad kami ng aking nanay sa isang sikat na commercial district, nakita ko si Ricardo sa di kalayuan. Payat, may bitbit na lumang bag, at gusot ang damit habang naglalakad sa gilid ng kalsada, naghahanap ng murang makakain. Mukha siyang tumanda ng dalawampung taon.

Nakita niya ako. Tumigil siya sa paglalakad, at sa mga mata niya ay nakita ko ang matinding pagsisisi; isang uri ng pagsisisi na huli na para magbago ng kahit ano sa kaniyang kapalaran. Tinitigan ko siya, pero hindi ako huminto at hindi ko siya binigyan ng pagkakataong magsalita o lumapit sa amin.

Habang nangyayari ang lahat ng ito, ang aking sariling karera ay tuluyang umangat sa itaas. Isang sikat na international design firm mula sa Singapore ang nakakita sa katatagan at ganda ng aking mga orihinal na konsepto. Binuhat nila ako bilang kanilang bagong Creative Director para sa buong Southeast Asian market, na may kasamang napakalaking sahod na sapat na sapat para makabili kami ng sarili nesting magandang bahay ng aking nanay sa isang tahimik at komportableng subdivision.

Napatunayan ko sa sarili ko ngayong gabi na ang totoong tagumpay, pagbawi, at hustisya ay hindi nakukuha sa pakikipag-away gamit ang mararahas na kamay o sa pagtanggap ng maduming areglo mula sa mga taong nanakit sayo. Nakukuha ito sa lakas ng loob na manatiling tapat sa iyong sining, maging matatag sa harap ng mga mapang-api, at hayaan ang katotohanan na siyang magpabagsak sa kanila habang ikaw ay tahimik na bumubuo ng sarili mong tagumpay.

Tapos na ang kwento ng isang independent artist na hinayaang tapakan ng iba. Nagsisimula na ang kwento ng isang babaeng natutong magtira para sa sarili at protektahan ang kaniyang dangal. At ako? Ako ang pinakamalaya sa lahat.