Utang ng Loob

"Kung hindi dahil sa pera ko, baka hanggang ngayon nagtitinda ka pa rin ng isaw sa kanto."

Parang biglang gumuho ang buong mundo ko habang nakatayo ako sa gitna ng restaurant kung saan ginaganap ang grand family reunion namin. Hawak-hawak ko sa kanang kamay ko ang isang selyadong sobre na naglalaman ng P150,000 na cash. Buong-buo na sana ang loob ko na iabot yun kay Tita Amanda habang nakangiti, bilang pambayad sa utang ko para sa huling semester ko sa kolehiyo, kasama na ang interes na ipinangako ko sa kanya.

For the past three years, hindi ako natulog nang maayos. Habang yung mga pinsan ko ay abala sa pagpo-post ng kanilang mga aesthetic out-of-town trips, ako naman ay nagpapakamatay sa pag-aaral sa umaga at nagtatrabaho sa gabi bilang freelance data encoder. Tiniis kong mabuhay sa mumurahing instant noodles at de-lata para lang makaipon. Gusto kong patunayan sa kanila na kahit mahirap kami, may isang salita ako. Na kapag sinabi kong babayaran ko ang utang ko, babayaran ko.

Kaso, hindi ko pa man lang nailalapag ang sobre sa lamesa, bigla siyang tumayo at pinalo ang kutsara niya sa baso para kunin ang atensyon ng lahat ng kamag-anak namin.

"Makinig kayong lahat," malakas na sinabi ni Tita Amanda, habang nakaturo ang daliri niya sa akin. "Gusto ko lang i-share kung gaano ako kabait na tita. Heto kasing si Elena, kung hindi ko pinautang ng pang-tuition niyan sa huling sem niya, hindi yan gaga-graduate bilang Cum Laude. Kung hindi dahil sa pera ko, baka hanggang ngayon nagtitinda ka pa rin ng isaw sa kanto."

Nagtawanan ang mga pinsan ko. Nakita ko ang mapait na ngiti ni Mama na nakayuko lang sa gilid, hiyang-hiya sa harap ng buong angkan.

Ang unedited na sakit at kahihiyan ay literal na nagpanikip ng dibdib ko. Hindi nila alam ang mga gabing umiiyak ako sa pagod dahil sa puyat. Hindi nila alam na bago ko nakuha ang mataas na posisyon ko ngayon sa isang corporate firm, dumaan ako sa matinding hirap. Para kay Tita Amanda, ang buong pagkatao at tagumpay ko ay nabili niya sa halagang P100,000 lang. Ginamit niya ang "utang ng loob" ko para tapakan ang dignidad ng pamilya ko sa harap ng lahat.

Nanginginig ang mga daliri ko habang tinititigan ko ang sobre ng pera. Hahakbang na sana ako papalapit sa kanya para ihagis ang pera sa mukha niya nang biglang mag-ring ang phone ko sa bulsa ko.

Isang text message mula sa bank app ko ang lumabas sa screen, nagpapakita ng isang bagong pasok na email notification na tuluyang nagpabago sa sitwasyon.

Isang text message mula sa bank app ko ang lumabas sa screen, nagpapakita ng isang bagong pasok na email notification na tuluyang nagpabago sa sitwasyon.

It was a system alert from my corporate email profile. Ang kumpanya kung saan ako nagtatrabaho ngayon bilang senior data compliance auditor ay katapos-tapis lang aprubahan ang isang blacklisting evaluation document. At ang pangalan ng business enterprise na permanenteng tinanggal sa supply chain dahil sa mga pekeng tax logs? It was Amanda’s Premium Logistics—ang mismong kumpanya na ipinagmamalaki ng tita ko sa harap ng lahat. Ang pirma ko bilang lead auditor ang tanging kulang para tuluyang ma-freeze ang kanilang natitirang operational assets.

Nawala ang panginginig ng mga kamay ko. Ang purong galit ko kanina ay napalitan ng isang malamig at kalkuladong desisyon. Inayos ko ang suot kong corporate blazer, kinuha ko ang bag ko, at lumakad ako nang diretso sa tapat ng upuan ni Tita Amanda.

"Heto po ang P150,000, Tita. Isang daang libo para sa principal na utang ko, at limampung libo para sa interes na hiningi niyo," malakas kong sinabi, sapat na para marinig ng lahat ng tao sa loob ng hall. Nilapag ko ang sobre sa tapat ng baso niya. "Bayad na po ako sa inyo. Piso por piso."

"Aba, marunong ka nang sumagot ngayon? Porket may magandang trabaho ka na sa Manila, nakalimutan mo na kung sino ang nag-angkat sa iyo mula sa dumi?" pagmamataas pa rin niya, habang binubuksan ang sobre para billingin ang pera.

"Hindi ko nakakalimutan, Tita. Kaya nga po bilang ganti sa kabaitan niyo, tinapos ko na rin ang review sa log records ng kumpanya niyo ngayong hapon," sabi ko habang ipinapakita sa kanya ang opisiyal na audit system update sa phone ko.

Agad na nawala ang ngiti sa labi ni Tita Amanda nang mabasa niya ang header ng corporate email ko. Namutla siya nang husto, at literal na nalaglag ang hawak niyang pera sa lamesa.

"E-Elena... anong ibig sabihin nito? Bakit may security hold ang account ng kumpanya namin?" nauutal niyang tanong, habang ang boses niya ay napuno ng takot.

"Ginamit ko lang ang pinag-aralan ko, Tita. Ang pinag-aralan na binayaran ng utang na siningil niyo sa akin ng may kasamang kahihiyan," malamig kong sagot, habang nakatingin nang diretso sa mga mata niya. "Napatunayan ng system namin na peke ang tax filings niyo sa loob ng tatlong taon. Permanenteng cancelled na ang partnership niyo sa amin simula ngayong oras na 'to."

"Elena, pamilya tayo! Huwag mo namang gawin sa amin ito, pwedeng-pwede mo namang i-override ang system validation para sa tita mo!" pagmamakaawa niya habang hinahawakan ang braso ko, pero dahan-dahan ko itong binawi.

"Sabi niyo po kanina, kung hindi dahil sa pera niyo, nagtitinda pa rin ako ng isaw. Ngayong bayad na ako sa inyo, tingnan natin kung paano niyo isasalba ang sarili niyong kumpanya nang walang tulong ng isang tulad ko," lumingon ako kay Mama at hinawakan ang kamay niya para patayuin. "Tara na, Ma. Tapos na ang reunion natin dito."

Tinalikuran ko sila habang naririnig ko ang hysterikal na pag-iyak ng mga pinsan ko at ang pagmamakaawa ni Tita Amanda na bawiin ko ang audit submission. Habang naglalakad kami ni Mama palabas ng restaurant sa ilalim ng maliit na liwanag ng gabi, naramdaman ko ang tunay na kalayaan. Tapos na ang panahon ng pagtitiis sa mga hollow promises at nakakasakal na utang ng loob. Handa na akong magtayo ng sarili kong buhay, na may buong integridad, at walang filters.